گچ زیرکار چیست و چگونه درست اجرا میشود؟
گچ زیرکار اولین لایهای است که روی دیوار یا سقف اجرا میشود و بهنوعی پایه و ستون اصلی کیفیت سفیدکاری نهایی است. بسیاری از افراد تصور میکنند زیبایی دیوار فقط به گچ سفید بستگی دارد؛ اما حقیقت این است که اگر زیرکار اصولی آماده نشده باشد، هیچ گچ سفیدی—حتی با بالاترین کیفیت—ظاهر ایدهآلی بهوجود نمیآورد. گچ زیرکار سطح زیرین را همسطح، مقاوم و آماده جذب گچ سفید میکند و باعث میشود لایه نهایی کاملاً صاف و بادوام باشد.
گچ زیرکار معمولاً دارای دانهبندی درشتتر و مقاومت بالاتر است. این ویژگیها کمک میکند که هم روی سطوح آجری و هم روی بتن، چسبندگی بهتری داشته باشد. همین ساختار باعث میشود زیرکار بتواند فشار، ضربه خفیف، انقباض و انبساط محیطی را بهتر تحمل کند. به بیان ساده: اگر زیرکار خوب اجرا شده باشد، فینیش کار راحتتر، زیباتر و بسیار ماندگارتر خواهد بود.
آمادهسازی سطح قبل از اجرای گچ زیرکار
قبل از اینکه گچ زیرکار را روی دیوار بزنید، باید مطمئن شوید زیرساز کاملاً تمیز، خشک و بدون گردوخاک است. گردوغبار یکی از رایجترین دلایل چسبندگی کم گچ است و میتواند باعث طبله کردن، ترکهای سطحی یا جداشدگی لایه شود. اگر سطح از قبل رنگشده باشد یا بقایای سیمان و ملات روی آن وجود داشته باشد، باید با برس، سوهان یا کاردک تمیز شود تا گچ بتواند بهخوبی آن را بپوشاند.
همچنین اگر دیوار در معرض نور مستقیم آفتاب یا باد قرار دارد، لازم است کمی مرطوب شود تا گچ هنگام اجرا بیشازحد سریع خشک نشود. سرعت خشک شدن بالا باعث ترک و خوردگی لایه میشود. در ساختمانهای نوساز معمولاً نیاز است درزهای بین بلوکها یا آجرها با ملات مناسب پر شوند. گچ زیرکار سطح را همسطح میکند اما نمیتواند شکافهای عمیق را بهطور اصولی جبران کند؛ بنابراین این مرحله پیش از شروع کار ضروری است.
طرز تهیه و نسبت صحیح ترکیب گچ زیرکار
برای تهیه ملات گچ زیرکار لازم است نسبت آب و گچ با دقت انجام شود. معمولاً ابتدا آب داخل ظرف ریخته میشود و سپس گچ بهصورت یکنواخت روی آن پاشیده میشود تا تمام ذرات گچ جذب آب شوند. این روش از گلولهشدن گچ جلوگیری میکند و ملات یکدستتری بهوجود میآورد. یکی از مهمترین نکات این است که گچ باید با سرعت مناسبی هم زده شود؛ نه آنقدر کم که دانهها تهنشین شوند و نه آنقدر زیاد که هوای اضافی وارد ملات شود.
در ترکیب گچ زیرکار معمولاً به دلیل سریعتر بودن گیرش آن نسبت به گچ سفید، باید زمانبندی دقیقتری رعایت شود. اگر مقدار زیادی گچ آماده شود و زمان گیرش آغاز شود، دیگر قابل استفاده نیست. بنابراین معمولاً توصیه میشود ملات در چند مرحله کوچک آماده شود تا کیفیت کار حفظ گردد. ملات استاندارد باید غلظتی متوسط داشته باشد؛ نه بیشازحد رقیق و نه سفت و سنگین.
روش اجرای گچ زیرکار و نکات کلیدی برای ایجاد سطح حرفهای
اجرای گچ زیرکار معمولاً با پر کردن حفرهها شروع میشود. یک لایه اولیه به نام “آستر” روی سطح پخش میشود تا زیرین را پوشش دهد. سپس لایههای بعدی برای همسطح کردن و یکنواخت کردن دیوار اجرا میشود. گچکار حرفهای ضخامت گچ را در بخشهای مختلف تنظیم میکند تا هیچبخشی از دیوار موجدار، برآمده یا فرو رفته باقی نماند.
پس از اجرای لایه اصلی، مرحله پرداخت سطح اهمیت زیادی دارد. در این مرحله کاردککشی دقیق، سطح را صافتر میکند اما لازم نیست کاملاً صیقلی شود؛ چون وظیفه ایجاد سطح آینهای بر عهده گچ سفیدکاری روکار است. نکته مهم این است که سطح زیرکار نباید بیشازحد خشک شود، چون گچ سفید در اجرای روی آن چسبندگی کمتری خواهد داشت. مقدار رطوبت بهگونهای باشد که سطح نه خیس باشد و نه کاملاً خشک — حالت “مرطوبِ ملایم” بهترین شرایط است.
گچ زیرکار خوب چه ویژگیهایی دارد؟
گچ زیرکار باکیفیت دانهبندی یکنواخت، رنگ روشن و بدون ناخالصی دارد. زمانی که با آب ترکیب میشود، باید ملات روان و یکدست ایجاد کند و بیشازحد کف نکند. همچنین گچ خوب گیرش قابل پیشبینی دارد؛ نه خیلی سریع که فرصت کار را از استادکار بگیرد و نه خیلی کند که ملات بیشازحد شل بماند. اگر گچ طبق استاندارد پخت و آسیاب تولید شده باشد، هنگام خشک شدن ترکهای ریز ایجاد نمیکند و مهمتر از همه، پس از خشک شدن، سختی و چسبندگی مناسبی دارد.
چطور تشخیص دهیم سطح آماده سفیدکاری است؟
وقتی سطح زیرکار کاملاً خشک شد، باید با دست روی آن بکشید. اگر شنریزی کند یا پودر شود، یعنی گچ بهخوبی نچسبیده و نیاز به اصلاح دارد. همچنین سطح باید یکنواخت، بدون موج و بدون فرو رفتگیهای واضح باشد. در این مرحله میتوانید با خطکش یا تراز عمودی، صاف بودن دیوار را چک کنید. هرچه زیرکار دقیقتر اجرا شده باشد، اجرای گچ سفید سریعتر، راحتتر و بسیار باکیفیتتر خواهد بود.
نتیجهگیری؛ زیرکار خوب یعنی سفیدکاری عالی
گچ زیرکار شاید در ظاهر دیده نشود، اما مهمترین نقش را در زیبایی و دوام دیوار ایفا میکند. هرچقدر هم از بهترین گچ سفید یا استادکار حرفهای استفاده کنید، اگر زیرکار اصولی اجرا نشده باشد، نتیجه نهایی هیچوقت عالی نخواهد بود. یک گچ زیرکار استاندارد سطح را همسطح، مقاوم، چسبنده و آماده سفیدکاری میکند و باعث میشود دیوارها صافتر، یکدستتر و ماندگارتر باشند.
بنابراین اگر میخواهید پروژه شما ظاهری حرفهای و عمر طولانی داشته باشد، از گچ زیرکار باکیفیت استفاده کنید و مراحل آمادهسازی، ترکیب و اجرا را با دقت انجام دهید. دیواری که زیرکار خوبی داشته باشد، سفیدکاری را هم سریعتر پیش میبرد و هم خروجی آن کاملاً بینقص و زیبا خواهد بود.
